آخرین خبرها
خانه » اخبارعمومی » اهمیت انرژی

اهمیت انرژی

thumb_04اولویت بندی منابع انرژی بر اساس دیدگاه های موجود در مدیریت انرژی با استفاده از تکنیک AHP فازی توسعه چشمگیر صنعتی و شهرنشینی کشور و به دنبال آن افزایش تقاضا برای مصرف انواع انرژی از یک سو و تاثیرگذاری قابل توجه انرژی در عرصه های گوناگون اقتصادی، صنعتی، سیاسی، اجتماعی و زیست محیطی کشور از سویی دیگر مدیریت انرژی را به یکی از عوامل کلیدی توسعه کشور تبدیل نموده است. اگرچه در این مدیریت در مقاطع زمانی مختلف راه کارهای گوناگونی نظیر کاهش و یا تعدیل یارانه های انرژی، تصحیح الگوی مصرف، کاهش شدت انرژی و استفاده بهینه از آن و قیمت گذاری صحیح مورد استفاده قرار گرفته، اما میزان اثربخشی و کارایی آنها تامل برانگیز است. در این عرصه یکی از شروط لازم حصول موفقیت همانا شناسایی و اولویت بندی صحیح و به هنگام منابع انرژی می باشد. بر این اساس مقاله حاضر به اولویت بندی منابع انرژی با استفاده از تکنیک AHP فازی (یکی از مشهورترین تکنیک تصمیم گیری چند شاخصه) پرداخته است. در این خصوص دیدگاه های سه نفر از خبرگان کسب گردید و بر پایه محاسبات انجام شده مشخص گردید که مهمترین معیارهای اولویت بندی مسائل اقتصادی، سیاست گذاری های کلان کشور و محیط زیست می باشند.  همچنین نتایج بدست آمده نشان داد که اقداماتی نظیر سرمایه گذاری ها،  فرهنگ سازی ها و محوریت فعالیت ها بر کدامیک از منابع انرژی تاثیرگذارتر هستند.
۱-مقدمه
استفاده از مهندسی ارزش در کشورهای پیشرفته تقریباً از سال ۱۹۵۰ آغاز شد و تا به امروز در حال تکامل است. استفاده از این روش در کشور ما نیز پیشرفت زیادی داشته است و برای برخی از پروژهها با منابع مالی بالاتر نیز الزامی است. روشهای مختلفی برای بررسی فرایندها و محصولات وجود دارد. این روشها در طول سالیان گذشته توسعه پیداکردهاند که از آن جمله فن مهندسی ارزش است که هدف از به‌کارگیری آن بررسی تحلیلی و سیستماتیک فرایند و محصول به نحوی است که موجب کاهش هزینه ها و افزایش بازدهی شود. مهندسی ارزش یک مبحث جدید نیست بلکه بیش از نیم قرن است که این موضوع به عنوان یک تکنیک مطرح شده است و بیشتر در ابعاد طراحی به‌کار رفته است. سابقه اجرایی این روش در ایران، شاید حدود یک دهه باشد و اغلب استفاده از این روش در طرحهای عمرانی صورت گرفته است. نکته قابل ذکر این است که مهندسی ارزش در پروژه های متفاوت قابل اجراست و تنها در زمینه پروژههای صنعتی دخیل نیست بلکه در اغلب فرایندها و براساس فلسفهای که شاید از پنج دهه پیش شکل گرفته قابل تعمیم است. (شریفی میلانی ،۱۳۸۶-۱۳۸۷)
نیاز انسان به انرژی از زمانی آغاز شد که او می خواست روند بقا خود در را در طبیعت استحکام بخشیده و از انرژی موجوددر طبیعت در جهت به قدرت رسیدن استفاده نماید. در جهان امروز تامین این انرژی از طریق حاملهای متنوع چون نفت، گاز (به صورتهای مختلفی نظیر LNG، CNG، LPG، خط لوله، هیدرات و غیره)، فرآورده‌های حاصل از نفت و گاز، برق و انرژیهای تجدیدپذیر صورت می‌گیرد.تامین انرژی در کشوری مانند ایران با جغرافیای گسترده و شرایط فیزیکی متفاوت نظیر تنوع ارتفاع، آب و هوا، مسائل اجتماعی و مباحثی از این دست، در کنار بحث توجه به توسعه استانها و عدالت محوری در دولت جدید، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و علمی است. از این رو طی برنامه‌های دهه گذشته تامین انرژی مناطق مختلف کشور خاصه تلاش برای جایگزینی فرآورده‌های نفتی با گاز طبیعی به منظور کاهش فشار یارانه های دولتی و مهار مصرف بی‌رویه فرآورده‌های نفتی، مهمترین مأموریت نهادها و بخش‌های تامین کننده انرژی کشور نظیر شرکت ملی گاز ایران، پالایش و پخش، سازمان بهینه سازی مصرف سوخت و وزارت نیرو رقم خورده است (پیمان پاک، ۱۳۸۸)

۲-مهندسی ارزش
۲-۱   تعاریف و توضیحات مهندسی ارزش:
مهندسی ارزش و یا تحلیل ارزش به صورتهای مختلف تعریف شده است. لارنس مایلز مهندسی ارزش را همچون دیدگاهی خلاق و سازمان یافته که شناسایی کارآمد هزینههای غیرضروری را انجام میدهد، تعریف میکند. در این تعریفمنظور از هزینههای غیر ضروری هزینههایی است که به کیفیت، بهرهبرداری، عمر مفید، شکل ظاهر، مشخصات فنی درخواستی کارفرما مربوط نمی شود. (شریفی میلانی، ۱۳۸۶-۱۳۸۷)
مهندسی ارزش یک کوشش سازماندهی شده گروهی با مشارکت کلیه عوامل موثر آگاه به موضوع برای تحلیل منظم ارزش و هزینه ها به منظور بهبود ارزش عملکرد پروژه و طرح روشهای جدید با حذف هزینه های غیر ضروری در جهت کاهش هزینه های کلی، بهبود عملکرد و افزایش کیفیت است. (جبل عاملی، میر محمد صادقی. ص ۱۷).
مهندسی ارزش یک روش منسجم برای رسیدن بهبالاترین ارزش به ازای هر واحد پولی هزینه شده است، در حالی که کیفیت، ایمنی،قابلیت اطمینان و قابلیت نگهداری حفظ و یا ارتقا یابد.(دل ایزولا،۱۹۹۷(
مهندسیارزش تلاشی است سازمان یافته که کارکردهای کالاها و خدمات را تحلیل میکند. در اینتلاش، راه و روشهایی جستجو میشوند که بتوانند کارکردهای ضروری و ویژگیهای موردنیاز محصول را همراه با سودآوری تولیدآن              تامینکنند.(جریکافمن،۱۹۹۸(
۲- ۲ اصول بنیادی مهندسی ارزش :
مهندسی ارزش دارای سه جنبه مهم می باشد که عبارتنداز:
۱-استفاده از تیم های چندکاره
۲-روش سیستماتیک ارزیابی ارزش و کارکرد محصول: ارزش کالایا خدمت، متناسب با توجهی که مردم به آن نشان می دهند و مقدار بهایی که برای دستیابی به آن می پردازند، تعیین می شود. کارکرد نیز آن چیزی است که از یک کالا یا خدمت انتظار داریم، کهمی تواند در دو دسته کارکردهای اساسی و کارکردهای فرعی مورد توجه قرار گیرد.
۳-تمرکز بر روی ساده سازی محصول
ارنست بوی رئیس انجمن مهندسین ارزش آمریکا معتقداست: ” مهندسی ارزش اولویتی برای عنصر خاصی قایل نیست بلکه فقط روش است برای فکرکردن. آن تعدادی روش یا تکنیک را به منظور به کار گیری در مراحل عمل خود به خدمت می گیرد.”
اصول مهندسی ارزش شامل وظایف، تکنیک ها و سوالاتکلیدی است که به دنبال کسب اهداف طرح کار مهندسی ارزش استفاده شده و هدف آن “دستیابی به طراحی عالی ” می باشد.
بنابراین موضوعی که برای مطالعه آن، مهندسی ارزش مورداستفاده قرار می گیرد باید دارای دو خصوصیت باشد
الف) دارای هزینه بالا باشد تا امکان صرفه جویی به اندازه ای شود که مطالعه رویآن ارزشمند گردد.
ب) دارای ارزش پایین یا عملکرد ضعیف باشد تا بتواند برای بررسی روش هایجایگزین ، توجیه پذیر گردد. (رحمانیان کوشککی،۱۳۸۹(

۳- مدیریت انرژی
۳-۱ تعاریف و توضیحات مدیریت انرژی:
مدیریت انرژی شامل دیدگاه‌هایی از مدیریت بار، بهینه‌سازی مصرف، بقای منابع سوختی، بازیافت گرما، و استفاده از فرایندها و تجهیزات کارآمدتر است. برنامه‌های مدیریت انرژی مستلزم نظارت مستمر و هدف‌گذاری مصرف انرژی است. قبل از هرگونه هدف گذاری موارد ذیل باید مشخص شوند:
۱٫ مصارف اصلی انرژی
۲٫ الگوهای اجرایی و عملیات کاری مورد استفاده
۳٫ و ضعیت ساختمانها، تاسیسات و دستگاه‌های سازمان
۴٫ فرصت‌های مدیریت انرژی، که منجر به کاهش هزینه‌های انرژی گردد
این اطلاعات را می‌توان فقط با اجرای یک ممیزی کامل انرژی از تاسیسات یک سازمان به دست آورد. انرژی از جمله عوامل ضروری برای توسعه
می باشد، و مصرف آن منجر به کاهش ودر نهایت اتمام منابع انرژی می‌شود. همچنین مصرف انرژی بخصوص سوخت های فسیلی، مهمترین عامل آلودگی هواست. حال در ایران وکشورهایی که از ذخایر انرژی قابل توجهی برخوردارند با توجه به مصرف بالا (نسبت به کشورهای در حال توسعه)، توجه به مستقل نمودن توسعه اقتصادی از مصرف انرژی همواره به عنوان یک هدف مهم در توسعه پایدار مطرح است. برای رسیدن به این هدف، استفاده از بهینه سازی وبهبود روشهای بهره برداری، و تکنولوژی‌های جدید در انتقال وتبدیل انرژی، ضروری و الزامی است. (سایت تخصصی برق، ۱۳۸۹)
تعریف کلی مدیریت انرژی را می توان استفاده صحیح و موثر از انرژی برای دستیابی به بیشترین سود با کمترین هزینه جهت افزایش موقعیت رقابتی در بازار دانست و این امر نیازمند تنظیم و بهینه نمودن استراتژی مصرف انرژی، استفاده از سیستم هاو دستورالعملها در جهت کاهش میزان مصرف انرژی برواحد محصول و کاهش یا ثابت نگهداشتن هزینه های کل تولید است که مدیریت انرژی انجام این مهم را به سرانجام می رساند.
موارد زیر اهداف اصلی مدیریت انرژی می باشند:
۱٫ بررسی در جهت دستیابی و تهیه بهینه ترین و به صرفه ترین انرژی برای مصرف در واحدها و فرایندهای مختلف سازمان
۲٫ کاهش هزینه های انرژی و کاهش اتلافات انرژی بدون اثرگذاری بر میزان و کیفیت تولید
۳٫ کنترل اثرات زیست محیطی مصرف و تولید انرژی(ارشیا، دکامی،۱۳۹۰)
دیدگاه های مطرح در بحث انرژی
۱٫ دیدگاه اقتصادی
۲٫ دیدگاه محیط زیست
۳٫ دیدگاه سیاست گذاری
۴٫ دیدگاه فرهنگی
۵٫ دیدگاه بهینه سازی
۳-۳  جدول شاخصها
دیدگاه ها
اقتصادی
نقش انرژی در مسائل اقتصادی

معیار رشد اقتصادی

یارانه انرژی

محیط زیست
کاهش فاضلاب های تولیدی

سیاست گذاری
سیاست گذاری کلان کشوری

فرهنگی  و  بهینه سازی
آموزش و فرهنگ سازی در بهینه سازی انرژی

روشهای بهینه سازی مصرف انرژی

دیدگاه اقتصادی:
نقش انرژی در مسائل اقتصادی
معیار رشد اقتصادی
یارانه انرژی
دیدگاه محیط زیست:
کاهش فاضلاب های تولیدی
دیدگاه سیاست گذاری:
سیاست گذاری کلان کشوری
دیدگاه فرهنگی و دیدگاه بهینه سازی :
آموزش و فرهنگ سازی در بهینه سازی انرژی
روشهای بهینه سازی مصرف انرژی
۳-۴ منابع انرژی:
در این قسمت به دسته بندی انرژی با عنایت به مصرف منابع می پردازیم.
۱-انرژی های تجید پذیر
– انرژی مستقیم خورشید: (توان خورشیدی ،حرارت خورشیدی، گازهای تمیز )
– انرژی غیر مستقیم خورشید (انرژی باد ،انرژی امواج ،انرژی بیومس)
۲- انرژی های تجدید نا پذیر
– انرژی فسیلی
– انرژی هسته ای (دانشکده علم و صنعت – پژوهشکده سبز،۱۳۸۳)
۳-۵ جدول تصمیم
منابع انرژی
انرژی های تجید پذیر
انرژی مستقیم خورشید

انرژی غیر مستقیم خورشید

انرژی های تجدید نا پذیر
انرژی فسیلی

انرژی هسته ای

۴- فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی
در سال ۱۹۸۳ دو محقق هلندی به نام های «لارهورن و پدریک[۱]» روشی را برای فرآیند تحلیل سلسله ‌مراتبی فازی پیشنهاد کردند که بر اساس روش حداقل مجذورات لگاریتمی بنا نهاده شده بود. میزان محاسبات و پیچیدگی مراحل روش آنها باعث شد مورد استقبال قرار نگیرد. در سال ۱۹۹۶ روش دیگری تحت عنوان «روش تحلیل توسعه‌ای[۲]» توسط یک محقق چینی به نام «چانگ[۳]» ارائه گردید. اعداد مورد استفاده در این روش، اعداد مثلثی فازی هستند مفاهیم و تعاریف تحلیل سلسله مراتبی فازی بر اساس روش تحلیل توسعه‌ای تشریح می‌شود.
دو عدد مثلثی  و  که در نمودار زیر رسم شده‌اند را در نظر بگیرید:
دو عدد مثلثی  و

عملگرهای ریاضی آنها به صورت ذیل تعریف می‌شود:
باید توجه داشت که حاصل ضرب دو عدد فازی مثلثی، یا معکوس یک عدد فازی مثلثی، دیگر یک عدد فازی مثلثی نیست. این روابط، فقط تقریبی از حاصل ضرب واقعی دو عدد فازی مثلثی و معکوس یک عدد فازی مثلثی را بیان می‌کنند.
در روش تحلیل توسعه‌ای، برای هر یک از سطرهای ماتریس مقایسات زوجی، مقدار Sk که خود یک عدد مثلثی است، به صورت ذیل محاسبه می‌شود:
که در آن:
که k بیانگر شماره سطر و i و j  به ترتیب نشان‌دهنده گزینه‌ها و شاخص‌ها هستند.
در روش تحلیل توسعه‌ای پس از محاسبه Skها باید درجه بزرگی آنها را نسبت به هم بدست آورد. به طور کلی اگر M1 و M2 دو عدد فازی مثلثی باشند درجه بزرگی M1 بر M2، که با   نشان می‌دهیم، به صورت ذیل تعریف می‌شود:
میزان بزرگی یک عدد فازی مثلثی از k عدد فازی مثلثی دیگر نیز از رابطه ذیل بدست می‌آید:
در روش تحلیل توسعه‌ای برای محاسبه وزن شاخصها در ماتریس مقایسه زوجی به صورت ذیل عمل می‌کنیم:
بنا براین، بردار وزن شاخص‌ها به صورت ذیل خواهد بود:
که همان بردار ضرایب غیر بهنجار تحلیل سلسله مراتبی فازی است (مومنی، ۱۳۸۵، ۲۵۲).
۴-۱- جدول وزن دهی معیارها
دیدگاه ها(معیارهای سطح ۱)
وزن
معیارهای سطح ۲
وزن
اقتصادی
۰٫۴۲۲۵
نقش انرژی در مسائل اقتصادی
۰٫۴۹۶۲

رشد اقتصادی
۰٫۲۶۱۹

یارانه انرژی
۰٫۲۴۱۹
محیط زیست
۰٫۳۷۵۳
کاهش فاضلاب های تولیدی
۱
سیاست گذاری
۰٫۱۷۰۰
سیاست گذاری کلان کشوری
۱
فرهنگی  و  بهینه سازی
۰٫۰۳۲۲
آموزش و فرهنگ سازی در بهینه سازی انرژی
۰٫۵۰۰۰

روشهای بهینه سازی مصرف انرژی
۰٫۵۰۰۰

۴-۲- جدول وزن دهی منابع بر مبنای هریک از معیارها

انرژی مستقیم خورشید
انرژی غیر مستقیم خورشید
انرژی هسته ای
انرژی فسیلی
نقش انرژی در مسائل اقتصادی
۰٫۲۶۶۶
۰٫۱۷۲۰
۰٫۲۷۵۱
۰٫۲۸۶۳
رشد اقتصادی
۰٫۱۶۳۳
۰٫۰۱۰۴
۰٫۴۳۸۵
۰٫۳۸۷۷
یارانه انرژی
۰٫۰۰۴۰
۰٫۱۶۰۳
۰٫۴۲۱۲
۰٫۴۱۴۶
کاهش فاضلاب های تولیدی
۰٫۰۸۰۰
۰٫۲۹۳۲
۰٫۲۷۲۳
۰٫۳۵۴۶
سیاست گذاری کلان کشوری
۰٫۰۱۸۳
۰٫۱۹۸۸
۰٫۵۲۲۲
۰٫۲۶۰۷
آموزش و فرهنگ سازی در بهینه سازی انرژی
۰٫۰۱۶۰
۰٫۳۲۷۸
۰٫۲۰۹۷
۰٫۴۴۶۵
روشهای بهینه سازی مصرف انرژی
۰٫۰۴۹۵
۰٫۳۷۹۳
۰٫۰۷۹۵
۰٫۴۹۱۸

۴-۳- اولویت بندی منابع بهمراه وزن
۱٫ انرژی هسته ای (۰٫۳۴۴۹)
۲٫ انرژی فسیلی (۰٫۳۳۷۸)
۳٫ انرژی غیر مستقیم خورشید (۰٫۲۰۸۸)
۴٫ انرژی مستقیم خورشید (۰٫۱۰۸۵)
۵- نتیجه گیری
با توجه به نتایج بدست آمده پیشنهاد میگردد سرمایه گذاریها و سیاست گذاریها بیشتر بر روی انرژی هسته ای صورت پذیرد و بعد از آن برای کاهش مصارف ذخایر فسیلی تلاش گردد تا این منابع مهم را از دست ندهیم. با توجه به این تحقیق انرژی های مستقیم و غیر مستقیم خورشید در جایگاه پایین قرار گرفته است که البته دلیل بر بی اهمیتی این انرژی ها نیست بلکه حتی با سرمایه گذاری و تبلیغات برای مصرف این انرژی ها میتوانیم گامی موثر برای کاهش مصرف منابع فسیلی برداریم.
مراجع:
۱٫ ای یر، اس.اس. روش به کارگیری مهندسی ارزش، جبل عاملی و میر محمد صادقی، محمد سعید و علیرضا، چاپ اول، تهران، انتشارات فرات.
۲٫ پیمان پاک؛ علیرضا، ۱۳۸۸، لزوم تغییر سیاستهای مدیریت انرژی در کشور ،www.modiryar.com
۳٫ دانشکده علم و صنعت، پژوهشکده سبز،۱۳۸۳ ،مدیریت انرژی ،  www.mazrec.co.ir
۴٫ دکامی، ارشیا ، ۱۳۹۰، مدیریت انرژی، www. dekami.com
۵٫ رحمانیان کوشککی، محمد، ۱۳۸۹، مهندسی ارزش، دفتر تعاونیهای تولید وزارت تعاون، وزارت صنایع
۶٫ رقره چی، مجید، ۱۳۸۷، الگوی استقرار مهندسی ارزش در سازمان توسعه برق ایران. www.sive.org/conf3
۷٫ شریفی میلانی ،هامون ،۱۳۸۶-۱۳۸۷ ،موفقیت در اجرای مهندسی ارزش ،ماهنامه تدبیر ،شماره ۱۸۴،سال هجدهم.
۸٫ مدیریت انرژی در صنایع نیروگاهی کشور و جهان،۱۳۸۹،سایت تخصصی برق،www.power2.ir
۹٫مومنی، منصور،۱۳۸۵،
‏۱٫ Dell`Isola, Alphons, 1997,Value engineering:practical approach,R. S. Means company,Inc.
‏۲٫ Kaufman, J.Jerry, 1998,Value management, creating competitive advantage, Crisp publication
‏  [۱]- Laarhoren & Padrycz
‏[۲]- Extent Analysis Method (EA)
‏[۳]- Chang

جوابی بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.