آخرین خبرها
خانه » اخبارعمومی » به خانه برمی گردیم…
به خانه برمی گردیم…

به خانه برمی گردیم…

«صما» ایده «مهاجرت معکوس» وزیر را بررسی می کند:
به خانه بر می‌گردیم
صما، گروه مسکن و شهرسازی- زندگی در کلان‌شهرها علیرغم زرق و برق‌هایی که از دور برای روستاییان و ساکنان شهرهای کوچک دارد، آن چنان هم لذت‌بخش نیست؛ این امر با صحبت کردن با افرادی که در چند سال گذشته به کلان‌شهری مثل تهران مهاجرت کرده اند نیز به وضوح دیده می‌شود.

ترس از بیکاری مانع بازگشت به روستا

بیشتر از ۳۰ سال سن نداشت، زنی که در گوشه‌ای از پله‌های برقی ایستگاه BRT، بساط فروش ادویه را پهن کرده بود. به بهانه خرید به صحبت با او نشستم، دلیل دستفروشی‌اش را جویا شدم که با لبخندی تلخ، جواب می‌دهد نزدیک به ۵ سال می شود که همراه همسر و۳ فرزند خود به امید زندگی بهتر به تهران آمده‌ است.

او با لحنی حسرت‌بار از روزگار قبل از مهاجرت می‌گوید: «شوهرم کشاورزی می‌کرد، اما ۵ سال پیش با انحصار وراثت اموال پدری، زمین کافی برای کشاورزی در دستش نماند و بیکار شد. من هم که با کوچ بیشتر اقوام به تهران، سودای زندگی در شهر به سرم زده بود، به شوهرم پیشنهاد مهاجرت دادم.»

صورتش در هم می‌شود و با ابروهای گره خورده، زندگی در تهران را به سراب تشبیه می‌کند و می‌گوید: «از زندگی در شهر پرهیاهو و شلوغی مثل تهران خسته شدم. درآمد ناچیز شوهرم از کارگری در کارواش، من را وادار به دست‌فروشی کرده است. اما باز هم درآمدمان کفاف پرداخت اجاره‌بهای خانه، مخارج تحصیل سه بچه‌ و هزینه خورد و خوراک را نمی‌دهد.»

با آهی سرد، دل‌تنگی خود را از سکوت و آرامش کوچه‌های روستا بیان می‌کند و می‌گوید: «با شوهرش چند بار تصمیم گرفته به روستا برگردد، اما دلبستگی فرزندانش به زرق و برق‌های این شهر و ترس از بیکاری، مانع بازگشتشان به روستا شده است.»

روایت فوق تنها گوشه‌ای از چالش‌های مهاجرانی است که به امید زندگی بهتر و گذران آسان زندگی، سختی ترک سرزمین مادری خود را به جان خریده و وارد کلان‌شهرها می شوند و برای خود و ساکنان شهر چالش‌هایی را به بار می آورند.

توسعه نابرابر عامل افزایش مهاجرت های داخلی

طبق آخرین آمارهای منتشر شده از وضعیت جمعیت کشور، در ۶۰ سال گذشته جمعیت شهرنشین ایران ۳۱ درصد و جمعیت روستایی کشورمان ۶۹ درصد بوده است. اما متاسفانه از ۱۰ سال گذشته با افزایش مهاجرت های داخلی، چرخش ناگهانی در نرخ جمعیت شهری ایجاد شد و جمعیت شهرنشین را از ۳۱ درصد به ۶۸ درصد و جمعیت روستا را از ۶۹ درصد به ۳۲ درصد رساند.

بنابر اعتقاد کارشناسان اجتماعی، اصلی ترین عامل افزایش مهاجرت های داخلی، توسعه نابرابر شهرها و استان های کشور است، همچنین یکسان نبودن جو آب و هوایی کشور، فقدان نظارت بر جابجایی جمعیت و اجرای سیاست های غیرمستقیم مانند تحصیل در دانشگاه و اعزام به خدمت سربازی که نقش موثری در جابجایی جمعیت دارد می تواند از دیگر زمینه های شکلگیری مهاجرت های داخلی باشد.

به تحلیل صاحب‌نظران، از گذشته تاکنون دافعه روستاها و جاذبه شهرها، دو عامل اساسی در مهاجرت روستاییان به کلان‌شهرها و خالی از سکنه شدن روستاهای کشور است؛ نبود شغل مناسب، فقدان امکانات رفاهی، آموزشی، بهداشتی و تفریحی از عوامل دافعه روستایی به شمار می‌آیند که در کنار جاذبه‌های شهرها باعث افزایش روزافزون جمعیت مهاجران در حاشیه‌شهرها شده است.

جذابیت شهری، سراب روستاییان کشور

البته به اعتقاد کارشناسان جاذبه‌های فریبنده در شهرهای بزرگ برای مهاجران روستایی، سرابی بیش نیست چرا که بسیاری از روستاییان با ورود به شهرها موفق به یافتن شغل مورد نظر خود نمی شوند و به مشاغل کاذبی چون دست‌فروشی و کارگری رو می‌آورند و تنها مهاجران تحصیل‌کرده‌ای که به دلیل نبود بستر های لازم، در شهرها ساکن می‌شوند می توانند در شغل دلخواه خود مشغول باشند.

آمارهای تکان‌دهنده از رشد بی‌رویه جمعیت در شهرها و در مقابل، خالی از سکنه شدن روستاهای کشور، اختلال در مدیریت و ساختار شهرها، تعارضات فرهنگی- اجتماعی در بافت شهرها، مشهود شدن عقب‌ماندگی‌های اجتماعی و اقتصادی در بافت‌های روستایی کشور همه و همه از جمله معایب رشد این پدیده اجتماعی است که دست به دست هم داده تا پدیده مهاجرت را در کشور به یک معضل و آسیب تبدیل کند از این رو مسئولان دولتی با ارائه برنامه‌ها و تدابیر مناسب در صدد کاهش خطرات و آسیب‌های این پدیده اجتماعی هستند.

مهاجرت معکوس امکان پذیر است؟

از جمله راهکارهایی که اخیرا برای کاهش تبعات این پدیده اجتماعی از سوی مسئولان مطرح شده است، طرح «مهاجرت معکوس» وزیر راه و شهرسازی کشور است. به اعتقاد عباس آخوندی باید در کشور شرایطی فراهم شود که کیفیت زندگی روستایی تا حدی که قابل رقابت با زندگی شهری باشد، ارتقا یابد.

به گفته این مسئول، اکنون در اکثر کشور های پیشرفته، درصد تمایل افراد به سکونت در روستاها بیشتر از سکونت در شهرهاست و این موضوع در کشور ما روند عکس دارد که باید با ایجاد جذابیت در زندگی روستایی و تنوع در شغل و معیشت آنان این رویه را تغییر داد.

حال این سوال مطرح می شود که آیا با توجه به شرایط روز اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، ایده اخیر وزیر راه و شهرسازی در خصوص هدایت جمعیت شهری به بافت های روستایی و سایر استانها، قابل اجراست و طرح های دیگر این وزارت خانه همراستا با موضوع یاد شده است یا خیر؟

تناقض در سیاست های امروز وزارت راه

در همین رابطه یک کارشناس مسکن ضمن ارزیابی مثبت از ایده مذکور، معتقد است: اکنون تفکر، برنامه‌‌ها و سیاست‌های وزارت راه و شهرسازی مغایر با اجرای این طرح است، چرا که از گذشته تا کنون، تمام برنامه‌ها و سیاست‌های این وزارتخانه در راستای افزایش جمعیت کلان‌شهرها بوده است.

محمدمهدی مافی در گفتگو با «صما» می‌افزاید: اجرای پروژه مسکن مهر در دولت قبل و اعلام پروژه‌های حمایتی مسکن، همچون مسکن اجتماعی از سوی دولت فعلی دلیل بر افزایش جمعیت کلان‌شهرها و مغایر با گفته اخیر وزیر در خصوص کاهش جمعیت شهرهای بزرگ است.

به اعتقاد این کارشناس هر ریالی که در شهرهای بزرگ هزینه و سرمایه‌گذاری می‌شود، می‌تواند درصد جمعیت و اشتغال در کلان‌شهرها را افزایش دهد.

وی با بیان اینکه به منظور هدایت جمعیت به شهرستان ها، ابتدا باید در اندیشه و فرهنگ جامعه تغییرات اساسی ایجاد شود، تاکید می کند: اکنون دولت نمی‌تواند تنها با ایجاد جذابیت در زندگی روستایی این امر را پیاده‌سازی کند؛ چرا که مسائل اقتصادی و اشتغال، بیشتر از هر فاکتوری در روستاها و سایر استان‌ها اهمیت دارد.

به اعتقاد این کارشناس توجه ویژه تمام دولت‌ها به توسعه کلان‌شهرها باعث از بین رفتن استان‌های کوچک کشور شده است. علاوه بر آن پهنه‌های وسیعی از کشور، همچون پهنه‌های جنوبی که همجوار با کشورهای توسعه‌یافته است مورد بهره‌برداری قرار نگرفته و این خود یک آسیب جدی و عاملی برای مهاجرت است.

بنابراین وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی برنامه‌های آمایشی کشور باید در پهنه‌های فراموش شده این سرزمین، انگیزه‌های سرمایه‌گذاری و اقتصادی ایجاد کند.

به اذعان این کارشناس اکنون قطب های آموزشی کشور، در شهرهای بزرگ قرار گرفته و این خود یک معضل برای گسترش جمعیت شهرهاست؛ بنابراین دولت باید با قرار دادن قطب‌های آموزشی کشور در شهرستان‌های کوچک و حتی برندهای معروف آموزشی دنیا، جمعیت را به سمت شهرستان‌ها هدایت کند.

مافی در خصوص توسعه روستایی معتقد است راهکارهای توسعه روستایی باید به صورت خودجوش از دل جامعه روستایی هویدا شود تا هر روستا براساس اقلیم و شرایط بومی خود مسیر توسعه پایدار را طی کند.

جوابی بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.