آخرین خبرها
خانه » اخبار ساختمان، عمران و معماری » توسعه پایدار بدون رعایت اخلاق مهندسی ممکن نیست
توسعه پایدار بدون رعایت اخلاق مهندسی ممکن نیست

توسعه پایدار بدون رعایت اخلاق مهندسی ممکن نیست

رییس دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی در گفتگو با «صما»:
توسعه پایدار بدون رعایت اخلاق مهندسی ممکن نیست
به مناسبت برگزاری همایش توسعه مهندسی با رویکرد اخلاق حرفه ای مهندسی با علی خاکی صدیق رییس و استاد دانشگاه خواجه نصیر الدین طوسی و نویسنده کتاب «مقدمه ای بر اخلاق پژوهشی و اخلاق مهندسی بایدها، نبایدها و آسیب ها» گفت و گویی در مورد اخلاق حرفه ای مهندسی و موانع عمل به آن داشته ایم؛ که در ادامه می خوانید.

اخلاق حرفه ای چیست؟ اخلاق مهندسی حرفه ای از چه زمانی برای نخستین بار مطرح شد؟

انسان در هرکاری که اراده و آزادی عمل داشته باشد؛ بحث اخلاق را هم دارد. نیاز به اخلاق و عمل به آن هم در مباحث فردی و هم حرفه ای مشهود است. در مباحث آموزش و پژوهش و کارآکادمیک نیز با اخلاق حرفه ای رو به رو هستیم؛ مهندسان نیزبه عنوان دست پروردگان این محیط و به دلیل آزادی و حساسیت ویژه حرفه مهندسی، به طور قطع با مبحث اخلاق حرفه ای سرو کار دارند. اخلاق حرفه ای تا پیش از دهه ۶۰ میلادی بیشتر اخلاق پزشکی را در بر می گرفت؛ چون این رشته با جان انسان ها، سر وکار داشت و سابقه و تاریخ آن به دوران پیش از میلاد مسیح باز می گشت؛ تا این که در دهه ۶۰ میلادی، به دلیل رخدادهایی در غرب، اخلاق حرفه ای به عنوان زیرشاخه اخلاق عمومی مورد بررسی قرار گرفت و ازآن زمان تاکنون،کار زیادی در این باره انجام شده است.

اخلاق حرفه ای مهندسی از چه زمانی در ایران مطرح شد؟ و واکنش نسبت به آن چگونه است؟

به دلیل مبانی غربی اخلاق حرفه ای، برخی آن را پدیده غربی می دانند و گاهی در برابر آن موضع گیری می کنند؛ در حالی که این گرایش از اخلاق، بر چند اصل ابتدایی و ساده مانند: پرهیز از دروغ و دزدی و فریب و تقلب نکردن بنا نهاده شده است که فرهنگ و اعتقادات ما هم بر آن بنیان دارد و حتی می توانیم در این باره مدعی باشیم؛ زیرا اگر از دیدگاه مذهبی و اعتقادی هم بنگریم؛ پیامبر ما بعثت خود را برای تعالی اخلاق اعلام کرد؛ در حالی که هیچ روشنفکر و پیامبری چنین ادعای نداشته است. همان گونه که مطرح شد؛ بحث آکادمیک، چاپ مقاله و کتاب، برگزاری کنفرانس و همایش و ایجاد برد تخصصی دراین زمینه، از دهه ۶۰ میلادی آغاز شد و در ایران هم چند سالی است که افراد علاقه مند در این باره کار را آغاز کرده اند و پیگیری می کنند. دلیل آن هم احساس نیاز است.

آیا در عمل به اخلاق حرفه ای مهندسی در این چند سال گذشته موفق بوده ایم؟

بسیاری از مشکلات ما در بخش علمی و مهندسی ریشه در مباحث اخلاقی دارد. امروز در حوزه علم و فناوری مشکلات بسیاری داریم؛به دلیل رعایت نکردن اصول اخلاقی، لطمه های زیادی خورده ایم.آخرین فصل اخلاق مهندسی و پژوهش،اختصاص دارد به توسعه پایدار علمی و فناوری که رعایت اخلاق یکی از مبانی آن به شمار می آید؛ زیرا بدون رعایت آن توسعه پایداری به وجود نمی آید.

چه عواملی مانع از عمل به اخلاق حرفه ای مهندسی می شود؟

سه عامل اصلی در این مورد وجود دارد؛ ۱٫ نبود مستند سازی در مورد تخلفات و حوادث ۲٫ نبود آموزش و پژوهش ۳ . بی توجهی مسوولان و نبود ضمانت اجرایی لازم

منظور از مستند سازی در اخلاق حرفه ای چیست؟

امروز شاهد حوادث گوناگونی هستیم؛ به طور مثال ترمز اتومبیلی بدون دلیل، دچار ایراد می شود. اتومبیل هایی که دچار آتش سوزی می شوند؛یا ساختمان هایی که پی در پی فرو می ریزند.ولی هیچ کدام از این ها بررسی عمقی و ریشه ای نمی شوند؛ یعنی به طور مستند و مستدل ثبت و ضبط نمی شوند. به همین خاطر در صدد رفع مشکل، جاده هایی که استاندارد نیستند؛ برنمی آییم. آسفالت های شهر ها و جاده ها هرچند وقت یک بار نیاز به ترمیم پیدا می کنند. یا کالاها و محصولات ساخته شده، عمری کوتاه دارند یا کیفیت ندارند. اگر همه این ها را بررسی کنیم؛ می بینیم که همگی ریشه در یک بد اخلاقی دارند و این که کسی، وظیفه خود را به خوبی انجام نداده است. یا یک نقصی در طراحی و مهندسی وجود داشته است. اما این موضوع در غرب به طور کامل رعایت می شود. به طور مثل شرکت فورد پنتیوم در دهه ۷۰ میلادی آتش گرفت؛ این موضوع مستند و به عنوان یکی از مطالعات موردی در بداخلاقی مهندسی شناخته شد و تدریس می شود. یا انفجار کارخانه بوپال در هندوستان، یکی از اصول اخلاقی مهندسی رعایت نشده شناخته می شود. متاسفانه این مستندسازی در ایران انجام نمی شود که اگرریشه یابی کنیم؛ می بینیم مهندسی خطایی کرده است و یا مرتکب امضای نادرستی شده است. به طورمثال، وضعیت کنونی محیط زیست و بخشی از تخریب آن، متوجه تصمیمات مهندسی است. از آلاینده خودروها و موتورسیکلت ها تا ساخت بزرگراه ها که متاسفانه اصول اخلاق مهندسی در آن رعایت نمی شود.

مشکل پژوهشی بر سر عمل به اخلاق حرفه ای و نبود ضمانت اجرایی چگونه است؟

متاسفانه در هیچ کدام از دانشگاه ها، واحد درسی به نام اخلاق مهندسی نداریم. در نتیجه با مبانی آن ناآشنا هستیم. یکی دیگر از راهکارها، تدوین منشورهای اخلاقی و حرفه ای است. منشورهای اخلاقی مهندسی تدوین شده نیز باید بومی سازی بشوند؛ تا متناسب با فرهنگ و اعتقادات ایرانی باشند. جدی گرفتن موضوع از سوی مسوولان امر؛ یکی دیگر از راهکارهاست. این که بدانند اخلاق حرفه ای یک موضوع تفننی و لوکس نیست که هرچندوقت یک بار سمیناری در این باره برگزار شود و کتاب و مقاله ای منتشر شود. این موضوع باید جدی تلقی بشود و برای آن باید هزینه کرد. اخلاق پژوهشی رعایت نمی شود؛ چون این رعایت نکردن هزینه ندارد. نمونه بارز آن فروش پایان نامه ها است. توجه به سه موضوع یاد شده، باعث پایه ریزی اخلاق مهندسی در کشور می شود.

آیا با توجه به این عوامل، اخلاق حرفه ای مهندسی در کشور نهادینه می شود؟

عمل به اخلاق حرفه ای نیاز به مجموعه ای از فعالیت ها دارد و فقط با یک یا دو عامل ممکن نیست. در کنار همه این موارد جامعه باید الگوهای اخلاقی مناسب داشته باشد که الگوی رفتار اخلاقی باشند. اگر بنا باشد درنکوهش دروغ ساعت ها سخن بگوییم؛ اما در عمل رفتاری دیگر داشته باشیم؛ در بنیاد کردن اخلاق دچار مشکل می شویم. اگر از اخلاق مهندسی بگوییم اما الگوهای موفق ما افراد غیراخلاقی باشند هرگز به نتیجه نمی رسیم. دانشجویان و مهندسان ما بیش از هرچیز به این الگوها توجه می کنند. وقتی که بی اخلاقی باعث می شود زودتر از زمان مقرر به نتیجه برسی! تکلیف چیست؟ در حوزه و دانشگاه های مهندسی کمتر به این موضوع توجه می کنیم. در مورد افراد اخلاق مدار کمتر تبلیغ و سرمایه گذاری می کنیم. در حالی که در غرب چنین نیست؛ چه بسا روسای دانشگاهی که به دلیل بد اخلاقی حرفه ای و علمی نه تنها کرسی دانشگاه، بلکه مدرک Ph.D خود را نیز از دست داده اند. و چه بسیار قراردادهای پروژه های کلان که لغو شده اند. زیرا به جایی رسیده اندکه اخلاق حرفه ای نهادینه شده است.

جوابی بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.